Wijn uit de Swartland: oude stokken, graniet en droge teelt

Een vlakte met graan en wijnstokken, een uur ten noorden van Kaapstad, tussen Malmesbury en Riebeek-Kasteel, in de Coastal Region. Tot eind jaren 1990 verkocht de streek haar druiven in bulk aan de coöperaties, zonder dat iemand een fles signeerde. Eben Sadie vestigt zich er op dat moment en toont aan dat een serieuze bewaarwijn kan ontstaan uit die oude, niet-geïrrigeerde gobeletstokken. Binnen tien jaar volgt een hele generatie, Chris Alheit, Adi Badenhorst, David & Nadia Sadie, en de Swartland wordt de eerste referentie als het over Zuid-Afrika gaat.

Een wijngaard die helemaal zonder water wordt bewerkt, wat zeldzaam blijft in een land waar irrigatie de norm is. De wortels gaan diep het graniet of de leisteen in op zoek naar vocht, soms meerdere meters. De opbrengst daalt, de bessen blijven klein en de schil dik: daar komt de concentratie vandaan, niet van overrijpheid. Het verklaart ook waarom deze wijnen een gematigd alcoholpercentage houden in een van de warmste streken van het land.

Om te beginnen regelmaat. Een stok van vijftig jaar brengt weinig op, maar ieder jaar ongeveer evenveel, omdat zijn wortelstelsel zowel droogte als te veel regen goed opvangt. De druiven rijpen langzamer en gelijkmatiger, wat evenwichtige wijnen geeft, met minder alcohol en een frisheid die standhoudt. De Swartland heeft er veel van bewaard, in gobeletvorm, op hellingen die te arm waren om de moeite van herbeplanting waard te zijn.

Er spelen drie redenen tegelijk. De opbrengsten zijn zeer laag, dertig hectoliter per hectare voor de Pofadder van Eben Sadie bijvoorbeeld, wat de kostprijs van elke fles vermenigvuldigt. Oude percelen zijn zeldzaam en verschillende wijnmakers dingen ernaar. En de vraag is wereldwijd: de cuvées van Sadie of Porseleinberg worden toegewezen, je kunt ze niet vrij bestellen. Ons assortiment gaat van € 10,50 tot € 136, met een mediaan van € 51,50.

De Rouge Cinsault van Dorrance, voor € 17,90, zet de toon van de streek voor een doordeweeks budget: licht, kruidig, zonder hout. In het wit laat de Topography White van David & Nadia voor € 16,50 zien wat chenin op graniet wordt. Om te begrijpen waarom er zo veel over wordt gepraat, moet je doorgaan naar de Cartology van Alheit voor € 45, een blend van chenin en sémillon van oude percelen.

Een vereniging van wijnmakers uit de streek, opgericht begin jaren 2010, met een charter dat strenger is dan de Zuid-Afrikaanse wet: druiven uitsluitend uit de Swartland, een lijst van druivenrassen die bij het klimaat passen, gisting met de wilde gisten van de plek, geen houtsnippers en geen correcties, neutraal of nauwelijks merkbaar hout. Het zegel staat op de flessen die het charter respecteren. Het is geen appellatie maar een vrijwillig engagement, en het heeft veel bijgedragen aan de stilistische samenhang van de streek.

De gestructureerde rode wijnen wel. De Columella drink je over een periode van zo'n vijftien jaar, de syrah van Porseleinberg heeft een paar jaar nodig om open te gaan. De grote chenins van David & Nadia en van Alheit houden het een jaar of tien uit en winnen aan was en honing zonder hun spanning te verliezen. De cuvées onder twintig euro zijn gemaakt voor het fruit en drink je binnen twee à drie jaar.

Dezelfde druif, twee tegengestelde klimaten. In de Loire rijpt hij langzaam onder een koele hemel, houdt hij vaak wat restsuiker over en speelt hij op een citrusachtige frisheid. Hier groeit hij op verweerd graniet zonder een druppel water, rijpt hij snel en wordt hij vroeg geoogst: de wijn is droog, breder van textuur, met gele appel en kweepeer, en een zilte, krijtachtige afdronk. De Loire zet in op spanning, de Swartland op body.

Twintig van onze zesendertig flessen zijn wit, bijna allemaal chenin. De paradox is er geen: de oude chenin-percelen waren het kostbaarste wat de streek had toen de nieuwe generatie arriveerde, en het verweerde graniet geeft ze een frisheid die de hitte niet wegneemt. De rode wijnen kwamen pas later, met cinsault, syrah en grenache.

Een chenin van oude stokken kan gevogelte in roomsaus, vette vis of een belegen geitenkaas aan, omdat hij daar de body voor heeft. De cinsault en de grenache, licht en geurig, passen bij charcuterie, gegrild lamsvlees en tajines. De syrah vraagt om saignant rood vlees of een peperig gerecht. De Cape Port van A.A. Badenhorst, versterkt met brandewijn, schenk je apart aan het eind van de maaltijd.